Indeks telesne mase (Body Mass Index – BMI) predstavlja matematički proračun koji se u medicini i fitnes industriji često koristi kao indirektna metoda za određivanje kategorije uhranjenosti pojedinca. Iako je stvoren sa ciljem da pruži brz i jeftin uvid u potencijalne zdravstvene rizike populacije, BMI ima ozbiljna ograničenja kada se primenjuje na pojedince – posebno na sportiste, triatlonce i bodibildere.
Na portalu rekreativno.com detaljno analiziramo šta ovaj indeks zapravo pokazuje, kako se meri, koje su njegove mane za rekreativce i koje naprednije trenažne metode analize sastava tela pružaju tačnije rezultate.
Šta BMI meri, a šta ignoriše?
BMI izračunava odnos između vaše visine i mase kako bi vas svrstao u jednu od četiri osnovne kategorije: pothranjenost, normalna težina, prekomerna težina ili gojaznost.
Međutim, ključna stvar koju svaki trkač i vežbač mora da razume jeste da BMI nije dijagnostički alat niti mera procenta masti u telu. Visoka vrednost indeksa može, ali ne mora biti indikator visokog nivoa masnog tkiva.
BMI je prilično pouzdan pokazatelj za prosečnu, neaktivnu populaciju, ali je izuzetno neprecizan kod treniranih osoba. Pošto matematička formula ne razlikuje mišićnu masu od masnog tkiva, sportista sa visokim procentom mišića i niskim procentom masti često dobija lažnu dijagnozu da je “gojazan”.
Kako se izračunava BMI?
U metričkom sistemu koji koristimo, formula za izračunavanje glasi:
BMI = telesna masa (kg) / [telesna visina (m)]²
Proračun za osobu tešku 68 kg i visoku 165 cm (1.65 m) izgleda ovako: 68 / (1.65)² = 24.98.
Pogledajte zvanične kategorije uhranjenosti za odrasle osobe u tabeli ispod:
Zdravstveni rizici odstupanja u obadva smera
Lekari i dalje koriste BMI za brzi skrining opšte populacije zbog jasne povezanosti ekstrema u masi sa zdravstvenim problemima:
- Rizici visokog BMI indeksa: Osobe sa prekomernim masnim naslagama imaju znatno veći rizik od hipertenzije, koronarne bolesti srca, dijabetesa tipa 2, osteoartritisa, zastoja u disanju tokom sna (apneja) i moždanog udara.
- Rizici niskog BMI indeksa: Pothranjenost je takođe opasna i može dovesti do hroničnog imunitetskog deficita, gubitka koštane mase (osteoporoza), hormonskih poremećaja, gubitka kose i opšteg padanja kapaciteta za oporavak mišića.
Održavanje normalnih vrednosti donosi stabilniji pritisak, bolju cirkulaciju, mirniji san i viši nivo dnevne energije.
Trenažna ograničenja i alternativne metode za sportiste
Pored toga što ne razlikuje mišiće od masti, BMI formula ne uzima u obzir starosne dobi, pol (muškarci prirodno nose više mišića), niti rasne varijacije.
Zanimljivo je da naučna istraživanja pokazuju da visoka fizička forma (fizički fitnes) neutrališe mnoge štetne efekte prekomerne težine. Visok kardiovaskularni kapacitet razvijen kroz bazični trening izdržljivosti pruža zaštitni efekat na metabolizam bez obzira na cifru na vagi.
Ako ste atletski građeni i želite preciznu procenu telesne kompozicije, oslonite se na naprednije metode:
- Bioelektrična impedansa (BIA): Metoda koju koriste pametne vage i specijalizovani uređaji. Meri otpor tkiva na blagu struju i procenjuje procenat vode, masti, mišićne i koštane mase.
- Merenje kožnih nabora (Kaliper): Pristupačna metoda gde stručnjak pomoću kalipera meri debljinu potkožnog masnog tkiva na specifičnim tačkama na telu.
- DEXA skeniranje: Rendgenska metoda koja pruža najprecizniji uvid u gustinu kostiju, procenat mišića i raspored masnih naslaga.
